2014 yılının Kasım ayı, İtalya’ya kuzeyde güzeller güzeli Venedik’ten başlayarak güneyde renkli, canlı Napoli’de veda etmeden önce, gezegendeki en tehlikeli yanardağlardan biri olan Vezüv’e de tırmandığımız ve onun yuttuğu antik şehirleri de adım adım gezdiğimiz, gözümüzün ve gönlümüzün iki hafta boyunca bayram ettiği, sıcakkanlı ve sevgi dolu İtalyanlar arasında rüzgâr gibi geçen, rüya gibi bir yolculuktan kalan tatlı anılar ve güzel bir şarkının hatırlattıkları… Funiculì, Funiculà…
Cam sanatının en güzel örnekleriyle Murano, narin dantelleri ve rengarenk evleriyle Burano, ölümsüz bir aşkın şehri olan Verona, kızıl şehir Bolonya, Avrupa’nın altı mikro devletinden biri ve aynı zamanda Dünyanın süregelen en eski devletlerinden biri olan kuleleriyle San Marino, sanatla insanı kendinden geçiren, kalp çarpıntısı ve baygınlığa yol açan Floransa, eğri kulesiyle Pisa, 1921’de İtalyan Komünist Partisi’nin de kurulduğu, liman işçilerinin ve solun kalesi Livorno, bütün yolların çıktığı yer Roma, Avrupa’nın diğer bir şehir devleti ve Papa’nın ülkesi Vatikan…
Daha önce üzerinden uçtuğumuz ve uçaktan hayranlıkla seyrettiğimiz anakara Avrupa’daki tek aktif yanardağı Vezüv’ü bu kez karşısından seyredecek, bu öfkeli canavarın yuttuğu güzelim şehirleri ve sanki hala gündelik hayatına devam eden taşlaşmış insanlar ve onların ruhları arasında gezecek, dumanı tüten dağın zirvesinden nefis manzaraya dalacaktık.
Vezüv, Napoli körfezinde Napoli’nin doğusunda yer alan 1281 m yüksekliğinde aktif bir yanardağ. İtalya’daki bir volkan dizisi olan Campanian volkanik dizisinin bir parçası olan Vezüv, patladığı takdirde çevre yerleşimleri ile birlikte 3 milyon kişiye ev sahipliği yapan Napoli’yi yok etme potansiyeline sahip olduğu için gezegendeki en tehlikeli yanardağlardan biri olarak kabul ediliyor.
Vezüv, MS 79 yılında Pompeii, Herculaneum ve diğer Roma yerleşimlerini püskürttüğü lav, duman, taş ve külleriyle yok etmiş. Napoli ve yanardağın güneydoğusundaki Pompeii ve Stabiae, kül ve ponza taşına boğulmuş. Batıda, Herculaneum (Ercolano) bir çamur denizinin altında kaybolmuş. Yaklaşık 2,000 kişi Pompeii’de ölmüş. O görkemli villalar, heykeller, duvar resimleri, mozaikler, tapınaklar ve pazar yerleri kül ve balçığın altında korunarak saklı kalmış.
Genç Plinius olarak bilinen Romalı yönetici ve yazar, yaşanan patlamayı ve sonrasını tarihçi arkadaşı Tacitus’a yazdığı iki mektupta anlatmış. Yaşlı Plinius, Pompeii’nin karşı kıyısından, Vezüv’den yükselen sıra dışı dumanları görüp arkadaşlarını kurtarmak amacıyla gemiyle Pompeii’ye gitmiş. Genç Plinius’u geride bırakmış. Ancak amca geri dönememiş. Bu nedenle Genç Plinius’un yazdıkları, Pompeii’nin son gününün tek tanıklığı olarak biliniyor. Tarihçi Tacitus’a yazdığı mektuplarda, Genç Plinius, amcasının ölümünü şöyle anlatır:
“Gemiler sahile yanaşırken, kül bulutu daha sıcak ve yoğun bir hal aldı. Bulutun devamını, alevle kömürleşmiş, siyah, kızgın kayalar takip etti. Amcam bir an için kaptanın tavsiyesi ile geri dönmeyi düşünse de sonra devam etmeyi tercih etti.”
Küller her yeri örttüğü için bu büyük felaketten yalnızca birkaç yıl sonra Pompei’nin tam olarak nerede olduğu bile unutulmuş. Kent yüzyıllar boyunca yeniden keşfedilmeyi beklemiş. 1748’de bir yazlık sarayın yapımı için temeller kazılırken kayıp kent keşfedilmiş. Burayı keşfedenler, başka çok az antik yerleşimde görülebilecek derecede iyi korunmuş bir şehir bulmuş… Tapınakları, sokakları, evleri, hatta içinde yaşayanları ile.
Eski Romalıların günlük yaşamları hakkındaki bilgilerin çoğu Pompeii ve Herculaneum kazılarından kaynaklanmakta. Vezüv’ün 1944’te yaşanan son patlaması da, yakınlardaki San Sebastiano köyünü yok etmiş.
Vezüv yanardağı 5 Haziran 1995’te milli park ilan edilmiş, zirvenin 200 m aşağısına dek karayoluyla ulaşmak ve yaya olarak zirveye tırmanmak mümkün. Vezüve ulaşmak için Napoli istasyonundan bölgesel trenine binip Ercolano istasyonunda inip sonra da minübüse bindik. Dönüşte tren istasyonuna çok yakın olan Ercolano kazı alanını (Herculaneum) gezip Pompeii’ye trenle devam ettik, güneşi Pompeii de batırdıktan sonra trenle Napoli’ye geri döndük.
Başlangıçta Vezüv’e yürüyerek, at sırtında veya sırtta sandalye ile taşınarak tırmanılıyordu. Dağa kolay ulaşım için 1880’de inşa edilen füniküler araç yolu 1944 yılında lavlar tarafından yutuldu. Sözleri gazeteci Peppino Turco tarafından yazılan, Luigi Denza tarafından memleketi Castellammare di Stabia’da bestelenen ünlü Napoliten şarkı “Funiculì, Funiculà” bu hattın açılışı onuruna yapıldı. Şarkı ilk kez Castellammare di Stabia’daki Quisisana otelde söylendi. Aynı yıl Turco ve Denza tarafından Piedigrotta festivalinde sunuldu ve ardından İtalya’da ve yurtdışında son derece popüler oldu. Şarkı yıllar içinde farklı dillere de çevrilerek, Erna Sack, Anna German, Mario Lanza, Beniamino Gigli, The Mills Brothers, Connie Francis, Haruomi Hosono (şarkı sözleri Japoncaya çevrilmiş), Fischer-Chöre (sözleri Almancaya çevrilmiş), The Grateful Dead, Luciano Pavarotti, Andrea Bocelli, Rodney Dangerfield gibi birçok sanatçı tarafından seslendirildi. 1960 yılında, Robert B. ve Richard M. Sherman “Funiculì, Funiculà” melodisine “Dream Boy” başlığıyla yeni bir İngilizce şarkı sözü yazdılar. Annette Funicello, şarkıyı Italiannette adlı İtalyan şarkılarından oluşan albümüne dahil etti ve aynı zamanda hit haline gelen bir single olarak yayınladı.
Alman besteci Richard Strauss şarkıyı, yazıldıktan altı yıl sonra İtalya turundayken duymuş. Bunun geleneksel bir Napoli halk şarkısı olduğunu düşünmüş ve onu Aus Italien ton şiirine dahil etmiş. Denza ona karşı dava açmış ve kazanmış ve Strauss ona telif ücreti ödemek zorunda kalmış.
Şarkı, Napolililere ve özellikle turistlere, manzaraya hayran kalarak zahmetsizce tırmanmaya izin veren yeni ulaşım aracının sunduğu avantajları anlatıyor. O zamanlar Vezüv füniküleri, dünyada aktif bir yanardağa tırmanan tek asansördü.
Nankör sevgilisinden Vezüv’e kaçıp sığınan şair fünikülere biniyor, füniküler onu rüzgar gibi zirveye çıkarırken, ufukta sevgilisini arıyor gözleri. Sevgi ve kırgınlık içinde çıktığı zirve sevginin de zirvesi belki de:
“Funiculì, Funiculà”
“Dün gece, Anna, tırmandım,
Nereye, bil bakalım?
Nankör bir kalbin beni daha fazla incitemeyeceği,
Ateşin yandığı, ama yine de yalnızlığına sığınak olan bir yere!
Gökyüzünü görmek istediğinde seni yakıp kavurmayacak!
Haydi, haydi, haydi, yukarı daha!
Funiculi funicula.
Yerden göğe yükselelim,
Yürümeden, yorulmadan!
Fransa’ya, Procida’ya, İspanya’ya bakalım.
Seni arayalım ufuklarda!
Göz açıp kapayıncaya kadar gökyüzüne çıkıyoruz, iple çekilip…
Rüzgar gibi çıkıyoruz,
Yukarıya, daha yukarıya!
Haydi, haydi, haydi, yukarı daha!
Funiculi funicula!
Tırmandık aşkım, zirveye çıktık.
Yukarı, aşağı, sonra tekrar yukarı…
Hâlâ doruktayız ve fırıl fırıl
Dönüyor başımız!
Kalbim, o güzelim şarkıya takılı:
Evlenelim sevgilim!
Haydi, haydi, haydi, yukarı daha!
Funiculi funicula!
Bu güzel şarkıyı ünlü İtalyan tenor Pavarotti’den dinleyelim;
Jammo, jammo ‘ncoppa jammo jà
Jammo, jammo ‘ncoppa jammo jà
Funiculì, funiculà
Funiculì, funiculà
‘Ncoppa jammo jà
Funiculì, funiculà
Aissera, Nanninè, me ne sagliette
Tu saie addò? (tu saie addò?)
Addò ‘stu core ngrato cchiu’ dispiette
Farme nun può (farme nun può)
Addò lo fuoco coce, ma si fuje
Te lassa stà (te lassa stà)
E nun te corre appriesso, nun te struje
Sulo a guardà, sulo a guardà
Jammo, jammo ‘ncoppa jammo jà
Jammo, jammo ‘ncoppa jammo jà
Funiculì, funiculà
Funiculì, funiculà
Jammo, jammo jà
Funiculì, funiculà
Jammo, jammo ‘ncoppa jammo jà
Jammo, jammo ‘ncoppa jammo jà
Funiculì, funiculà
Funiculì, funiculà
‘Ncoppa jammo jà
Funiculì, funiculà
Se n’è sagliuta, oi Ne, se n’è sagliuta
La capa già (la capa già)
È gghiuta, po’ è turnata, po’ è venuta
Sta sempe ccà! (sta sempe ccà!)
La capa vota, vota attuorno, attuorno
Attuorno a tte (attuorno a tte)
Lu core canta sempe nu taluorno
Sposammo, oi’ Ne (sposammo, oi’ Ne)
Jammo, jammo ‘ncoppa jammo jà
Jammo, jammo ‘ncoppa jammo jà
Funiculì, funiculà
Funiculì, funiculà
‘Ncoppa jammo jà
Funiculì, funiculà
Jammo, jammo ‘ncoppa jammo jà
Jammo, jammo ‘ncoppa jammo jà
Funiculì, funiculà
Funiculì, funiculà
‘Ncoppa jammo jà
Funiculì, funiculà
BirGünDahaOlsa - OneMoreDay 
Yorum bırakın